ƒ
maandag, mei 31, 2004
Ooggetuigeverslag vanuit de loopgraven
Von Clausewitsch ligt al enige dagen op het bureau. Machiavelli is als altijd onder handbereik. Ondersteuning door de vuistdikke speltheoretische geschriften van Von Neumann-Morgenstern respectievelijk Schelling is voorzien. Want het is oorlog.
Prijzenoorlog. En dat is desastreus. En iedereen klaagt steen en been over het feit dat men als toeleverancier door het grootwinkelbedrijf onder druk wordt gezet. Agrariërs. Midden en klein bedrijf. Iedereen.
De analyse is simpel. Het grootwinkelbedrijf wil marktaandeel winnen en daarom zijn de winkelprijzen onrealistisch verlaagd. En om dat te kunnen doen wordt opstream de laatste druppel uit de ondernemr geperst.
Zo'n prijzenoorlog heeft alleen verliezers.
Of is het soms een normaal macroeconomisch verschijnsel. In een recessie horen de prijzen te dalen. De consument heeft minder te besteden, is kritischer geworden en zegt vaker "nee". En dàt trekt het hele wankele prijsgebouw omver dat werd opgebouwd in de hoogconjunctuur van de milleniumwende.
Niks prijzenoorlog.
Vraaguitval!
Prijzenoorlog. En dat is desastreus. En iedereen klaagt steen en been over het feit dat men als toeleverancier door het grootwinkelbedrijf onder druk wordt gezet. Agrariërs. Midden en klein bedrijf. Iedereen.
De analyse is simpel. Het grootwinkelbedrijf wil marktaandeel winnen en daarom zijn de winkelprijzen onrealistisch verlaagd. En om dat te kunnen doen wordt opstream de laatste druppel uit de ondernemr geperst.
Zo'n prijzenoorlog heeft alleen verliezers.
Of is het soms een normaal macroeconomisch verschijnsel. In een recessie horen de prijzen te dalen. De consument heeft minder te besteden, is kritischer geworden en zegt vaker "nee". En dàt trekt het hele wankele prijsgebouw omver dat werd opgebouwd in de hoogconjunctuur van de milleniumwende.
Niks prijzenoorlog.
Vraaguitval!
zaterdag, mei 22, 2004
En dan krijg ik zeker zo'n professortje aan de lijn?
Het heeft even geduurd voor ik het door had, maar toen de tekstballoon "Mijn belastingformulier is gemakkelijker" verscheen, wist ik meteen dat het om de liberalisering van de energiemarkt voor kleinverbruikers moest gaan. Alleen de huisstijlkleur bordeaux van deze energieleverancier stond me niet helder voor ogen. En inderdaad. Zelden zoiets gecompliceerds meegemaakt en een cultuurschok voor de consument (ook deze). Allemaal opgevoed met het bewustzijn dat je niets te kiezen hebt en dat het duur is, maar dat je daar niks aan kunt doen. En dan opeens allemaal moeten kiezen. Wij doen niks. Lekker puh. Kortom, zonder consumenten geen marktwerkingmaandag, mei 17, 2004
Weet u het zeker?
Tsja. Vandaag zou ik een groep Amsterdamse studenten Industriële Organisatie ontvangen alsmede een groep mededingingsjuristen uit Lijden. De helft kwam uit het buitenland; alles moet dan in het Engels. Het was in mijn hoofd gaan zitten als de 19e Mei, maar het bleek de 17e te zijn. Twaalf minuten voordat ik moest spreken, gaf ik een verbetering in het programma door. Het moest niet "Building fraud" zijn, maar "Construction sector fraud". Zo kwam ik er achter.
Enfin ik had aan 12 minuten genoeg om een presentatie voor het eerste uur terug te vinden. Dat lukte. De presentatie voor het tweede uur kon ik niet terug vinden, maar in de pauze kon ik een Nederlandse presentatie op hoofdlijnen vertalen. Jammer dat ik het Engelse verhaal niet terug kan vinden. Destijds organiseerde ik met Klaas voor het NAKE een cursus Applied Policy Analysis onder andere over de macro-economische effecten van marktwerking. De cursus werd goed gewaardeerd. De desbetreffende transparencies zijn onvindbaar, en dat geldt ook voor het bestand.
Jeroen heeft 28 studenten! Er is een tijd geweest dat er minder Nederlandse economen in marktwerking geïnteresseerd waren. En dit is dan alleen maar de Amsterdamse oogst. Nog even en het is helemaal niet bijzonder meer om je als Nederlandse econoom met dit vraagstuk bezig te houden.
Verder vond ik ook nog iets terug. Een databestand dat ik al langer wil doorrekenen. Het stond in de folder hoorzitting. Ik keek er nog net in voordat ik de folder wiste. Weet U het zeker? Tegenwoordig niet meer.
Enfin ik had aan 12 minuten genoeg om een presentatie voor het eerste uur terug te vinden. Dat lukte. De presentatie voor het tweede uur kon ik niet terug vinden, maar in de pauze kon ik een Nederlandse presentatie op hoofdlijnen vertalen. Jammer dat ik het Engelse verhaal niet terug kan vinden. Destijds organiseerde ik met Klaas voor het NAKE een cursus Applied Policy Analysis onder andere over de macro-economische effecten van marktwerking. De cursus werd goed gewaardeerd. De desbetreffende transparencies zijn onvindbaar, en dat geldt ook voor het bestand.
En er was ook goed nieuws
Jeroen heeft 28 studenten! Er is een tijd geweest dat er minder Nederlandse economen in marktwerking geïnteresseerd waren. En dit is dan alleen maar de Amsterdamse oogst. Nog even en het is helemaal niet bijzonder meer om je als Nederlandse econoom met dit vraagstuk bezig te houden.
Verder vond ik ook nog iets terug. Een databestand dat ik al langer wil doorrekenen. Het stond in de folder hoorzitting. Ik keek er nog net in voordat ik de folder wiste. Weet U het zeker? Tegenwoordig niet meer.
donderdag, mei 13, 2004
Namens het internationale bedrijfsleven
Op het eind van de discussie na een overigens levendig verlopen debat werd het woord gegeven aan de dikke man met het kalende hoofd. Hij had gevraagd een afsluitend woord namens het internationaal bedrijfsleven te mogen spreken. De organisatoren hadden hem dat graag gegund want hij was op dat moment nog een gewaardeerd lid.
De dikke man met het kalende hoofd stond op en schraapte zijn keel. Hij had alle aandacht.
Hij had zich de hele avond groen en geel geërgerd en dat was de schuld van de inleiders die niet hard genoeg gesproken hadden, hun publiek in slaap hadden gesust, haren hadden gekloven. Nee dan moest men een voorbeeld nemen aan hem. Hij kwam uit het internationale bedrijfsleven. Hij had gewerkt bij Shell en Heineken. Hij gaf als concultant boeiende workshops. En... zelfs in het Engels. Hij had zijn centjes verdiend doordat hij de geminachte Van der Schroef had gelezen en hij las de boeken van Van der Schroef nog steeds. En het denken in modellen dat was werkelijk geheel nutteloos. Zo verdeden de heren professoren dus hun tijd en zijn belastinggeld. Ze hadden nog nooit een bedrijf van binnen gezien en nog nooit hun brood verdiend met serieus werk. Het was walgelijk.
Hij ging zitten en tevreden straalden zijn varkensoogjes.
Zoiets is natuurlijk een rotstreek waardoor de organisatoren die erg hun best gedaan hadden, zaten opgescheept met de onmogelijke taak er toch nog wat van te maken. Dat wilde niet lukken na de verbale diarree van de dikke man met het kale hoofd. Ik heb ze maar wat geholpen door toen het publiek gegeneerd opstond om de zaal te verlaten op luide toon en zonder microfoon mijn excuses aan te bieden indien ik onverstaanbaar of onbegrijpelijk was geweest. En dat ik toch ècht enige ervaring in het internationale bedrijfsleven had. En dat ik het namens het internationale bedrijfsleven volstrekt niet eens was met zijn veroordeling van de twee inleiders. En nog nooit zo'n stomme beginnersfout gemaakt als hij nu had gedaan.
Bij de borrel bleven zijn jaargenoten de dikke man met het kalende hoofd er maar op aanspreken. Hij had een pleefiguur geslagen. Geduldig wachtte ik af of hij zijn excuus nog zou aanbieden. Dat gebeurde niet: hij had een pleefiguur geslagen en had het zelf niet eens door.
De dikke man met het kalende hoofd stond op en schraapte zijn keel. Hij had alle aandacht.
Hij had zich de hele avond groen en geel geërgerd en dat was de schuld van de inleiders die niet hard genoeg gesproken hadden, hun publiek in slaap hadden gesust, haren hadden gekloven. Nee dan moest men een voorbeeld nemen aan hem. Hij kwam uit het internationale bedrijfsleven. Hij had gewerkt bij Shell en Heineken. Hij gaf als concultant boeiende workshops. En... zelfs in het Engels. Hij had zijn centjes verdiend doordat hij de geminachte Van der Schroef had gelezen en hij las de boeken van Van der Schroef nog steeds. En het denken in modellen dat was werkelijk geheel nutteloos. Zo verdeden de heren professoren dus hun tijd en zijn belastinggeld. Ze hadden nog nooit een bedrijf van binnen gezien en nog nooit hun brood verdiend met serieus werk. Het was walgelijk.
Hij ging zitten en tevreden straalden zijn varkensoogjes.
Zoiets is natuurlijk een rotstreek waardoor de organisatoren die erg hun best gedaan hadden, zaten opgescheept met de onmogelijke taak er toch nog wat van te maken. Dat wilde niet lukken na de verbale diarree van de dikke man met het kale hoofd. Ik heb ze maar wat geholpen door toen het publiek gegeneerd opstond om de zaal te verlaten op luide toon en zonder microfoon mijn excuses aan te bieden indien ik onverstaanbaar of onbegrijpelijk was geweest. En dat ik toch ècht enige ervaring in het internationale bedrijfsleven had. En dat ik het namens het internationale bedrijfsleven volstrekt niet eens was met zijn veroordeling van de twee inleiders. En nog nooit zo'n stomme beginnersfout gemaakt als hij nu had gedaan.
Bij de borrel bleven zijn jaargenoten de dikke man met het kalende hoofd er maar op aanspreken. Hij had een pleefiguur geslagen. Geduldig wachtte ik af of hij zijn excuus nog zou aanbieden. Dat gebeurde niet: hij had een pleefiguur geslagen en had het zelf niet eens door.
dinsdag, mei 11, 2004
Allemaal verschillende prijzen
Maandag stond onverwacht Ludo uit de Verenigde Staten op het werk op de stoep. Een nieuwe studentassistent. Maar het was me volledig ontschoten door de vakantie. Alles was voorbereid: werkplek, salaris, projectplan, telefoon, vakantiekaart. Ludo was er op tijd; ik was zelfs niet te laat. Dus ging hij om half elf maar huisvesting regelen.
Nochthans beviel de kennismaking anderdaags. We hebben uitvoerig gesproken over het onderwerp van zijn werkzaamheden in het komende kwartaal: prijsdispersie. Dit is het verschijnsel dat prijzen voor overigens identieke goederen niet convergeren in een markt maar de neiging vertonen te blijven verschillen. Er zijn nogal wat moderne economen die denken dat de mate van prijsdispersie iets zegt over de werking van de markt. Een monopolie heeft maar één prijs en dus is er bij prijsdispersie sprake van meer meer marktwerking dan bij een monopolie. Anderzijds geldt dat er bij volledig vrije mededinging sprake is van één prijsniveau. Aan een toe of afname van prijsdispersie kun je dus niets aflezen tenzij je weet aan welke kant van de top je je bevindt. Kun je er dus wat mee in mededingingsland? Misschien. Maar alleen als je je verstand gebruikt. Daarvoor is Ludo nu in Nederland. Zodat ik zijn verstand kan gebruiken. En ook hij is sceptisch, want we kunnen ook te maken hebben met prijszetting op basis van onderscheiden vraagelasticiteiten of zelfs met een perfect prijsdiscriminerende monopolist. Een interessant onderzoek dus.
Bedenk ik me. Want feitelijk is prijsdispersie alleen echt verrassend voor ecnomen die denken in termen van puntmarkten. Komen de transactiekosten (waaronder zoek- en reiskosten) in beeld, dan hebben ontwikkelingen in prijsdispersie mogelijk niks te maken met marktwerking maar met relatieve prijsontwikkelingen of kostenontwikkelingen. het is dan een schending van de Law of one price die zich net als in de theorie van de internationale economische betrekkingen prima laat verklaren door de methode van de afnemende abstractie. Enfin. We zullen zien.
Nochthans beviel de kennismaking anderdaags. We hebben uitvoerig gesproken over het onderwerp van zijn werkzaamheden in het komende kwartaal: prijsdispersie. Dit is het verschijnsel dat prijzen voor overigens identieke goederen niet convergeren in een markt maar de neiging vertonen te blijven verschillen. Er zijn nogal wat moderne economen die denken dat de mate van prijsdispersie iets zegt over de werking van de markt. Een monopolie heeft maar één prijs en dus is er bij prijsdispersie sprake van meer meer marktwerking dan bij een monopolie. Anderzijds geldt dat er bij volledig vrije mededinging sprake is van één prijsniveau. Aan een toe of afname van prijsdispersie kun je dus niets aflezen tenzij je weet aan welke kant van de top je je bevindt. Kun je er dus wat mee in mededingingsland? Misschien. Maar alleen als je je verstand gebruikt. Daarvoor is Ludo nu in Nederland. Zodat ik zijn verstand kan gebruiken. En ook hij is sceptisch, want we kunnen ook te maken hebben met prijszetting op basis van onderscheiden vraagelasticiteiten of zelfs met een perfect prijsdiscriminerende monopolist. Een interessant onderzoek dus.
Maar het is nog erger
Bedenk ik me. Want feitelijk is prijsdispersie alleen echt verrassend voor ecnomen die denken in termen van puntmarkten. Komen de transactiekosten (waaronder zoek- en reiskosten) in beeld, dan hebben ontwikkelingen in prijsdispersie mogelijk niks te maken met marktwerking maar met relatieve prijsontwikkelingen of kostenontwikkelingen. het is dan een schending van de Law of one price die zich net als in de theorie van de internationale economische betrekkingen prima laat verklaren door de methode van de afnemende abstractie. Enfin. We zullen zien.
maandag, mei 10, 2004
Tijd voor een feestje
Woensdag is het dan zover. Een lustrum van de Kring van Amsterdamse Economen, die 75 jaar bestaat en dat is niet mis, want we (Harro Maas, Peter Bergelijk en Ton van Schaik) moeten in de Industriele Club ingegaan op zaken als:
wat in onze ogen doorslaggevende ontwikkelingen zijn geweest
welke bijdrage hieraan geleverd is door 'onze' universiteit en vakgebied
in welke richting het economisch denken in Nederland de komende periode zich zal ontwikkelen
of de tegenstellingen tussen universiteiten zullen verdwijnen of juist weer zullen verscherpen
wie in Nederland de bepalende economen (geweest) zijn.
Van mij verwacht men een korte bespiegeling over de ruime aandacht die de laatste tijd gegevens wordt aan marktwerking en mededinging, en welke 'zege' dit brengt (of juist niet) en of en zo ja hoe dit een vervolg krijgt.
Mooi dat ik het vergeten was dat ik moest spreken (maar ik las het gelukkig in ESB en dus zal ik er woensdagavond zijn. Vanavond begin ik er over na te denken. Dit komt bovendrijven en omdat ik woensdag niks mee kan met mijn eigen intellectuele voedingsbodem blog ik het maar eens op.
Ik liep in 1984-86 werkcollege theoretische economie bij Carel van der Weijden (destijds voorzitter van de Commissie van Economische Deskundigen onder de Wet Economische Mededinging) en Jan Veenbergen. Van marktwerking was nog niet veel te bespeuren en ik heb er van Van der Weijden ook niks over gehoord (maar dat kan natuurlijk ook heel goed aan mij hebben gelegen), van niet werkende markten, rantsoenering en niet-prijs concurrentie en problemen in de zorg hoorden we destijds des te meer en dat heeft een bijzondere voedingsbodem gecreëerd want aan dat zelfde werkcollege namen onder andere deel:
Erik Schut, thans hooggeleerd te Rotterdam in de gezondheidseconomie (tevens promovendus Rotterdam)
Jan Kees Winters, weledelgeleerd te Lijden en in 's Gravenhage gewaardeerd als de chief economist van de directie concurrentietoezicht van de NMa
Charles van Marrewijk, hooggeleerd te Rotterdam in het internationale vrijhandelsverkeer (met Charles bivakkeerde ik ook een jaar of twee in Groningen terwijl hij zijn PhD aan Purdue haalde en ik mijn dissertatie schreef bij Henk de Haan
Maar goed. Dat werkcollege heeft voor mij wel de basis gelegd: Koutsoyannis, Keynes, Benassy, Morgenstern en Tinbergen. En een gezonde dosis scepsis in schone en inspirerende theorie, want op het eind van de rit moesten we iets praktisch doen en wel ziekenhuiseconomie. De werkstukken waren veel te goed om alleen maar een werkcollegejaar mee uit te luiden. Met Erik Schut debuteerde ik daarom in ESB met het prangende artikel "Alternatieve geneeswijzen in het ziekenfonds: geen kostenbesparing" en later in World Development: International Price Discrimination: The pharmaceutical industry. Het was in 1986 crisis, de universiteit leek me helemaal niks en (hoewel ik me had voorgenomen dat nooit te doen belandde ik achtereenvolgens in, aan en op:
het bankwezen (economisch bureau ABN)- hier leerde ik veel over marktwerking in de financiële sector
de universiteit (micro, macro en IEB te Groningen & Leeuwarden en hier hoorde en las ik voor het eerst van H.W. de Jong)
de internationale economische diplomatie (de stafafdeling van de BEB) waar ik verder werkte aan sancties en internationale marktwerking
en tenslotte
de onderzoekshoek van de directie AEP van EZ
Bij AEP moest ik eerst over belastingen, lastendruk en wig leren (en over het rondpompen van geld natuurlijk en de inflexibele arbeidsmarkt waarover Cees Oudshoorn o zo mooi kon vertellen). Maar toen ik dat allemaal een beetje te pakken had vroeg Ad Geelhoed om studie naar de economische gevolgen van nieuwe mededingswetgeving op Europese leest. Dit was voor de beleidshoeken van AEP toch wel vloeken in de kerk, want marktwerking dat zou de aandacht alleen maar afleiden van de werkelijke problemen van de Nederlandse economie. Dit was voor mij de beste stimulans om de vraag van Geelhoed serieus te nemen. Het heeft me vervolgens wel allemaal meegezeten.
Robert Haffner die een scriptie bij me kwam schrijven, wat later het boek Privatization, Derulation and the Macroeconomy is geworden (Edward Elgar, chelteham 1996).
Hans Weijers als minister (met Cees van Dijkhuizen mijn beste baas op EZ). Feitelijk waren dit gouden jaren voor de economische politiek
Jeroen Kremers op Financiën (aan Kremers ergerde men zich op EZ zo erg dat ik vrijwel alles kon publiceren om hem maar de wind uit de zeilen te nemen).
Cees van Gent liep op een dag bij me binnen, want hij zat met het Basisboek Markt en Micro Economie in zijn maag.
Dat Basisboek was ontstaan toen Cees medewerker bij H.W. de Jong was, maar hij had er geen tijd meer voor. Het was goed dat boek "aan te nemen", want dat dwong mij weer op een heel andere manier naar industrial organisation te kijken (het meeste leer je toch terwijl je les geeft of een lesboek schrijft). Dit jaar verschijnt weer een geheel herziene druk (waarover later meer).
Van mij verwacht men een korte bespiegeling over de ruime aandacht die de laatste tijd gegevens wordt aan marktwerking en mededinging, en welke 'zege' dit brengt (of juist niet) en of en zo ja hoe dit een vervolg krijgt.
Mooi dat ik het vergeten was dat ik moest spreken (maar ik las het gelukkig in ESB en dus zal ik er woensdagavond zijn. Vanavond begin ik er over na te denken. Dit komt bovendrijven en omdat ik woensdag niks mee kan met mijn eigen intellectuele voedingsbodem blog ik het maar eens op.
Een opmerkelijk werkcollege
Ik liep in 1984-86 werkcollege theoretische economie bij Carel van der Weijden (destijds voorzitter van de Commissie van Economische Deskundigen onder de Wet Economische Mededinging) en Jan Veenbergen. Van marktwerking was nog niet veel te bespeuren en ik heb er van Van der Weijden ook niks over gehoord (maar dat kan natuurlijk ook heel goed aan mij hebben gelegen), van niet werkende markten, rantsoenering en niet-prijs concurrentie en problemen in de zorg hoorden we destijds des te meer en dat heeft een bijzondere voedingsbodem gecreëerd want aan dat zelfde werkcollege namen onder andere deel:
Maar goed. Dat werkcollege heeft voor mij wel de basis gelegd: Koutsoyannis, Keynes, Benassy, Morgenstern en Tinbergen. En een gezonde dosis scepsis in schone en inspirerende theorie, want op het eind van de rit moesten we iets praktisch doen en wel ziekenhuiseconomie. De werkstukken waren veel te goed om alleen maar een werkcollegejaar mee uit te luiden. Met Erik Schut debuteerde ik daarom in ESB met het prangende artikel "Alternatieve geneeswijzen in het ziekenfonds: geen kostenbesparing" en later in World Development: International Price Discrimination: The pharmaceutical industry. Het was in 1986 crisis, de universiteit leek me helemaal niks en (hoewel ik me had voorgenomen dat nooit te doen belandde ik achtereenvolgens in, aan en op:
en tenslotte
Marktwerking als decoy
Bij AEP moest ik eerst over belastingen, lastendruk en wig leren (en over het rondpompen van geld natuurlijk en de inflexibele arbeidsmarkt waarover Cees Oudshoorn o zo mooi kon vertellen). Maar toen ik dat allemaal een beetje te pakken had vroeg Ad Geelhoed om studie naar de economische gevolgen van nieuwe mededingswetgeving op Europese leest. Dit was voor de beleidshoeken van AEP toch wel vloeken in de kerk, want marktwerking dat zou de aandacht alleen maar afleiden van de werkelijke problemen van de Nederlandse economie. Dit was voor mij de beste stimulans om de vraag van Geelhoed serieus te nemen. Het heeft me vervolgens wel allemaal meegezeten.
Dat Basisboek was ontstaan toen Cees medewerker bij H.W. de Jong was, maar hij had er geen tijd meer voor. Het was goed dat boek "aan te nemen", want dat dwong mij weer op een heel andere manier naar industrial organisation te kijken (het meeste leer je toch terwijl je les geeft of een lesboek schrijft). Dit jaar verschijnt weer een geheel herziene druk (waarover later meer).
Twitter
